Dziś mija 51 lat od utworzenia województwa częstochowskiego. Zobacz Częstochowę, Myszków i Lubliniec w latach 90.

01.06.2026, 13:43 i.pl

ZOBACZCIE ARCHIWALNE ZDJĘCIA

Dokładnie pół wieku i rok temu na mapie Polski pojawił się nowy podmiot administracyjny. Ustawę wprowadzającą głębokie zmiany na mapie kraju Sejm PRL przyjął 28 maja 1975 roku, jednak weszła ona w życie z mocą obowiązującą od 1 czerwca 1975 roku. Właśnie dzisiaj świętujemy 51. rocznicę utworzenia województwa częstochowskiego. Przez blisko ćwierć wieku było ono jednym z 49 województw w kraju, trwale jednocząc tożsamość mieszkańców regionu.

Województwo częstochowskie zniknęło z mapy po kolejnej reformie administracyjnej, która weszła w życie 1 stycznia 1999 roku. Z formalnego punktu widzenia nie ma go już od ponad 27 lat. Jego dawne terytorium zostało wchłonięte przez kilka nowych, większych jednostek – przede wszystkim przez województwo śląskie, ale także opolskie, łódzkie oraz świętokrzyskie. Czy województwo częstochowskie wróci jeszcze kiedyś na mapę administracyjną Polski? Choć temat ten regularnie powraca w debacie publicznej, eksperci oceniają taki scenariusz jako bardzo mało prawdopodobny.Reforma w pośpiechu. Mieszkańcy dowiedzieli się po faktach

Powołanie województwa częstochowskiego w 1975 roku odbyło się w zawrotnym tempie, bez jakichkolwiek konsultacji czy debaty publicznej. Kluczowa decyzja zapadła 12 maja na plenum KC PZPR, a zaledwie kilkanaście dni później stała się obowiązującym prawem. Co ciekawe, sami mieszkańcy o tym, że ich miasto awansowało do roli stolicy województwa, dowiedzieli się z opóźnieniem. Oficjalny komunikat opublikowano dopiero 3 czerwca 1975 roku na łamach regionalnego magazynu „Nad Wartą”.

Początki nowego województwa wiązały się z ogromnymi wyzwaniami logistycznymi. Ze względu na dotkliwy brak wolnych lokali biurowych w samej Częstochowie, część kluczowych wydziałów urzędu wojewódzkiego ulokowano tymczasowo w sąsiednim Kłobucku. Aby umożliwić urzędnikom i interesantom sprawne przemieszczanie się, władze natychmiast nakazały uruchomienie specjalnej podmiejskiej linii MPK na trasie Częstochowa-Kłobuck. Naturalną konsekwencją nowego statusu było także drastyczne powiększenie granic administracyjnych Częstochowy 1 stycznia 1977 roku. Był to zabieg czysto prestiżowy – chodziło o sztuczne przeskoczenie bariery populacyjnej i wykazanie, że miasto liczy ponad 200 tysięcy mieszkańców.Prawie 780 tysięcy mieszkańców i 17 miast

W momencie swojej likwidacji u schyłku 1998 roku, województwo częstochowskie było silnym i spójnym organizmem gospodarczo-społecznym. Liczyło blisko 780 tysięcy mieszkańców. Długość jego granic wynosiła 597 kilometrów, sąsiadując z ówczesnymi województwami: katowickim (142 km), piotrkowskim (133 km), opolskim (124 km), kieleckim (97 km), sie-radzkim (85 km) oraz kaliskim (5 km). Przed wejściem w życie reformy z 1999 roku lokalne elity mocno zabiegały jeszcze o alternatywne rozwiązanie – utworzenie tzw. województwa staropolskiego, co jednak zakończyło się niepowodzeniem.

Mimo upływu ponad 27 lat od likwidacji województwa, w Częstochowie i okolicznych powiatach tęsknota za „własnym” regionem jest wciąż wyraźnie odczuwalna.Częstochowa historycznie, kulturowo i geograficznie diametralnie różni się od Górnego Śląska. Ta odrębność widoczna jest m.in. w języku – choć region nie wykształcił klasycznej gwary, to mieszkańcy Częstochowy posługują się specyficznymi, lokalnymi określeniami (jak słynne pójście „na dwór” zamiast śląskiego „na pole”, czy charakterystyczne regionalizmy), których rdzenni Ślązacy często nie rozumieją. To właśnie silne poczucie własnej tożsamości sprawia, że wielu mieszkańców Częstochowy, Lublińca, Myszkowa czy Kłobucka do dziś chętniej widziałoby swój region jako niezależne województwo.

Autorzy zdjęć w galerii: Witold Mielczarek, Janusz Mielczarek, Józef Chojkowski, Bogdan Krasicki, Mirosław Guzik, Zygmunt Wieczorek, Władysław Morawski, arc Trybuny Robotniczej, Bogdan Kułakowski, arc Krzysztofa Kasprzaka, gmina Kłobuck (zdjęcia Czytelników), retro.miastomyszkow.pl, Jerzy Orszulak.

Czytaj więcej…